www.vhttdlvinhphuc.vn

 
  Trang chủ   Góp ý - Liên hệ   Sơ đồ website   Thư viện ảnh   Ca khúc  
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch *Số 2 đường Hai Bà Trưng *phường Đống Đa *TP Vĩnh Yên *tỉnh Vĩnh Phúc  *ĐT:0211.3862.505 *Fax: 3847.773 *Email: sovhttdl@vinhphuc.gov.vn
 
Giới thiệu
Văn bản - Thủ tục HC
Vùng đất - Con người
Du lich
Thể thao
Văn hóa, Thể thao cơ sở
Tạp chí VH Vĩnh Phúc
Ý kiến đóng góp
Sách hay Vĩnh Phúc
Tam Đảo - Di sản văn hoá và tiềm năng du lịch
Danh mục tin
Tìm kiếm
 

Liên kết Website
Đối tác
Công ty cổ phần Mạng Trực Tuyến META Công ty TNHH Mặt Trời Vàng
Số người truy cập
Bạn là người thứ: 527206
Đang truy cập: 2
Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá truyền thống ở nước ta (06/08/2009 09:57)

1. Tổng quan

Trong thời đại ngày nay, nói đến việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá truyền thống, một số người thường nghĩ ngay đến việc cần giữ gìn những di sản văn hoá như những giá trị "nhất thành bất biến", để rồi lo lắng về những gì đang xảy ra quanh các di sản văn hoá. Những nguy cơ của sự mở cửa, toàn cầu hoá, đô thị hoá, thương mại hoá… tác động tiêu cực vào quá trình bảo tồn phát huy các giá trị văn hoá truyền thống. Sự lo ngại thái quá ấy dẫn đến những quan niệm cực đoan, siêu hình, muốn tìm mọi cách để di sản văn hoá truyền thống "đóng băng" trong trạng thái hiện tại. Chính vì có hoặc ảnh hưởng bởi quan niệm như thế nên họ nhìn bức tranh di sản văn hoá ở nước ta với tâm trạng khá bi quan.

Thực ra, các di sản văn hoá, cả vật thể và phi vật thể, tồn tại đến ngày nay đều đã trải qua một quá trình rất dài kể từ khi ra đời, được nhiều thế hệ nối tiếp nhau bổ sung, sửa chữa và trao truyền lại. Do đó, khi chúng ta nhận diện một di sản văn hoá truyền thống, cả di sản văn hoá vật thể và di sản văn hóa phi vật thể, cần xem xét cả quá trình phát sinh, phát triển của di sản văn hoá ấy. Có như vậy chúng ta mới có cách nhìn nhận và lối ứng xử phù hợp, tích cực hơn đối với di sản văn hoá truyền thống, tạo cho văn hoá truyền thống tiếp tục phát triển theo con đường riêng của nó.

Sự phát triển, mở cửa, xu thế toàn cầu hoá, đô thị hoá, thương mại hoá… đương nhiên là có những tác động tiêu cực đến các di sản văn hoá truyền thống nếu ta không có những giải pháp thích hợp để "giải" các mối nguy cơ ấy. Vì vậy, nếu chỉ thấy nguy cơ mà không thấy những yếu tố tích cực của các quá trình trên đối với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống thì thật không công bằng. Chính sự phát triển của đất nước trong những năm qua đã tạo ra những nguồn lực to lớn trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá truyền thống. Hàng nghìn di tích lịch sử văn hoá và danh lam thắng cảnh được chống xuống cấp và tôn tạo, hàng trăm di sản văn hoá phi vật thể được nghiên cứu, lập hồ sơ lưu trữ bằng các phương tiện hiện đại. Nhiều hoạt động văn hoá phi vật thể được phục hồi. Sự nghiệp đổi mới, mở cửa đã tạo điều kiện cho quá trình giao lưu, trao đổi văn hoá được mở rộng, văn hoá truyền thống của nước ta được phổ biến đến nhiều nước trên thế giới, được bạn bè đánh giá cao. Ngược trở lại, văn hoá truyền thống của các nước trên thế giới đã đến với công chúng Việt Nam, nhiều giá trị văn hoá của thế giới đã chinh phục được trái tim của hàng triệu người Việt Nam. Mở cửa và đổi mới còn là cơ hội để số khách du lịch đến với Việt Nam ngày càng tăng, năm sau nhiều hơn năm trước. Con số hơn hai triệu lượt khách du lịch nước ngoài đến Việt Nam từ mấy năm qua đã cho thấy sự hấp dẫn của các di sản văn hoá truyền thống của đất nước chúng ta. Qua mở cửa, hội nhập, chúng ta cũng có nhiều cơ hội hơn trong việc trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp nước ngoài về công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá truyền thống.

Một điều nữa khi nói đến bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của chúng ta hiện nay, người ta hay lấy những ví dụ từ các nước phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc… để so sánh cái hơn và cái kém trong cách thức bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá ở xứ người và ở nước ta. Khi so sánh, người ta ít khi xem xét những cơ sở của sự khác nhau, tỉ dụ như sự ổn định và phát triển của các nước phát triển từ sau Đại chiến Thế giới thứ II đến nay, thu nhập bình quân đầu người của các nước đó là bao nhiêu. Trong khi đó, chúng ta bị hai cuộc chiến tranh tàn phá, xuất phát điểm kinh tế còn rất thấp, thu nhập bình quân đầu người năm chả thấm vào đâu so với các nước phát triển. Có so sánh như vậy mới thấy được những nỗ lực của chúng ta trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá truyền thống. Cũng phải nói lên một đặc điểm khá phổ biến ở các nước phát triển là di sản văn hoá của họ tuy đã bị huỷ hoại rất nhiều trong thời kỳ Đại chiến Thế giới thứ II nhưng vẫn không bằng trong giai đoạn phát triển công nghiệp từ sau Đại chiến Thế giới thứ Hai đến đầu những năm 1970.

Trong khi đó, di sản văn hoá ở đất nước chúng ta tuy đã bị chiến tranh và thiên nhiên tàn phá rất nhiều, song về cơ bản, chúng ta còn bảo lưu được khá nhiều giá trị văn hoá trong các làng, bản, thôn, xã. Đây chính là bài học kinh nghiệm để quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đô thị hoá phát huy được những mặt tích cực của nó đối với sự nghiệp bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá. Chúng ta còn nghèo, nhưng là nước phát triển sau, chúng ta nhận ra và được các bạn đồng nghiệp cho biết về những nhược điểm, những thất bại mà các nước đi trước đã vấp phải. Vì sao các bạn lại thấy quý các làng, bản, thôn, xã của chúng ta ở nông thôn, miền núi, với những cánh đồng, luỹ tre, những ngôi nhà cổ đến các ngành nghề thủ công truyền thống, hội làng, bài ca quan họ, giọng hát then… Vì theo tâm sự của các bạn, những năm trước đây khi quá chú trọng vào sự phát triển kinh tế, họ đã đánh mất nhiều cái tưởng chừng như nhỏ nhặt ấy, khi đến Việt Nam, thấy chúng ta vẫn còn bảo lưu được các di sản đó, nên các bạn đã khuyên chúng ta đừng để chúng bị mai một trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đang diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh chóng.

Để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống được tốt, ngoài việc đúc rút các kinh nghiệm của bạn bè trên thế giới, phát huy những gì có lợi, hạn chế và né tránh những gì có hại cho các giá trị văn hoá truyền thống trong quá trình phát triển đất nước Việt Nam hiện nay, còn phải tạo sự bền vững cho các giá trị văn hoá truyền thống. Mà muốn tạo sự bền vững lâu dài cho việc bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hoá truyền thống không có gì khác hơn là cần phải tập trung làm tốt một số việc sau: hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hoá; củng cố, hoàn chỉnh tổ chức bộ máy quản lý bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá thống nhất từ Trung ương đến địa phương đủ sức để hoàn thành nhiệm vụ; có kế hoạch tăng cường đào tạo nguồn nhân lực để đáp ứng nhiệm vụ với những đòi hỏi nghiệp vụ ngày càng cao; có nguồn tài chính ổn định đáp ứng nhu cầu của công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá; tạo điều kiện để cộng đồng tham gia ngày càng tích cực hơn vào sự nghiệp bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá theo hướng xã hội hoá.

Về những vấn đề nêu trên, ngay từ sau khi giành được chính quyền từ tay ngoại bang, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Đảng và Nhà nước ta đã chăm lo đến sự nghiệp bảo vệ di sản văn hoá nước nhà, trong đó đặc biệt là chú ý xây dựng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ di sản văn hoá. Điều đó thể hiện ở Sắc lệnh số 65/SL ngày 23 tháng 11 năm 1945 do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký về việc giao nhiệm vụ cho Đông Dương Bác cổ Học viện bảo tồn cổ tích trên toàn cõi Việt Nam. Sau kháng chiến chống Pháp, Chính phủ ban hành Nghị định 519 TTg ngày 29/10/1957. Đất nước thống nhất được một thời gian, Hội đồng Nhà nước ban hành Pháp lệnh Bảo vệ và sử dụng di tích lịch sử văn hoá và danh lam thắng cảnh Số 14 LCT /HĐNN07 ngày 4/4/1984. Đến ngày 29/6/2001, Quốc hội thông qua Luật Di sản Văn hoá - có hiệu lực từ ngày 1/1/2002. Các văn bản trên, cái sau có hiệu lực pháp lý cao hơn cái trước, phạm vi điều chỉnh cũng rộng hơn, và phù hợp với thực tế cuộc sống trong từng giai đoạn lịch sử.

Về tổ chức bộ máy, trong gần 60 năm qua, chúng ta đã xây dựng được một bộ máy quản lý di sản văn hoá từ Trung ương đến địa phương và đang từng bước hoàn chỉnh theo yêu cầu của thực tiễn. Đội ngũ cán bộ, chuyên môn nghiệp vụ cũng đã được chú ý đào tạo ngay trong thời kỳ chiến tranh. Hiện nay, chúng ta đã có hàng nghìn cán bộ chuyên môn nghiệp vụ, trong đó có nhiều người có học hàm, học vị cao như giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ khoa học, tiến sĩ. Về kinh phí, từ năm 1994, Chính phủ đã cho triển khai "Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hoá", trong đó có các mục tiêu: Chống xuống cấp và tôn tạo di tích, Bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá phi vật thể. Thông qua chương trình, hàng nghìn lượt di tích đã được chống xuống cấp và tôn tạo, hàng trăm dự án sưu tầm, lưu trữ di sản văn hoá phi vật thể được triển khai và thu được kết quả rất đáng khích lệ. Nhiều di tích không những được chống xuống cấp mà còn trở thành điểm tham quan du lịch hấp dẫn. Nhiều di sản văn hoá đã tạo ra công ăn việc làm cho hàng nghìn người, đóng góp cho ngân sách thông qua bán vé, dịch vụ du lịch, hàng không, giao thông vận tải. Những năm du lịch Hạ Long, Quảng Nam, Festival Huế, đêm rằm phố cổ Hội An, Con đường di sản miền Trung được tổ chức và đã trở thành hoạt động phục vụ du lịch thường xuyên. Chỉ tính từ năm 1994 đến nay, chúng ta đã có 5 di sản vật thể được UNESCO ghi vào Danh mục Di sản Văn hoá và Thiên nhiên Thế giới là Quần thể di tích Huế, Vịnh Hạ Long, Đô thị cổ Hội An, Khu di tích Mỹ Sơn, Vườn Quốc gia Phong Nha -Kẻ Bàng và 2 di sản văn hoá phi vật thể được ghi vào Tuyên bố về kiệt tác di sản văn hoá phi vật thể và truyền khẩu là Nhã nhạc, nhạc cung đình Việt Nam ở Huế, và cồng chiêng Tây Nguyên. Những vinh dự đó kèm theo các giải thưởng của UNESCO Châu á-Thái Bình Dương cho 2 dự án bảo tồn di tích là: Giải thưởng "Dự án xuất sắc về hợp tác bảo tồn khu phố cổ Hội An" năm 2000, và Giải thưởng Công trạng cho "Dự án tu bổ nhà ở dân gian truyền thống" năm 2004 đã ghi nhận sự trưởng thành trong công tác quản lý di sản và sự vững vàng của đội ngũ cán bộ chuyên môn nghiệp vụ của chúng ta trong việc lựa chọn và lập hồ khoa học các di sản thế giới và trong các hoạt động tu bổ di tích.

Nói thế không phải chúng ta thoả mãn với những việc đã làm được. Chúng tôi cho rằng những việc làm trên mới chỉ là những kết quả ban đầu, đặt nền móng, tạo đà cho công việc trong những năm tới. Chúng tôi cũng nhận thức rằng phía trước còn rất nhiều khó khăn thách thức, đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực hơn nữa, nhất là việc tạo được sự ổn định, bền vững lâu dài cho di sản văn hoá: nhiều di tích còn đang bị vi phạm, xuống cấp, di sản phi vật thể đang có nguy cơ bị mai một, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật còn cần hoàn thiện hơn nữa, bộ máy tổ chức, quản lý còn chưa thật hoàn chỉnh, đội ngũ cán bộ chuyên môn vẫn còn thiếu về số lượng và yếu về chất lượng, nguồn tài chính còn chưa nhiều, sự tham gia của cộng đồng chưa thật đồng đều.

2. Trường hợp Tây Thiên - Tam Đảo

Tam Đảo có một vị thế riêng trong di sản của văn hoá dân tộc. Chúng ta đều biết đây là địa bàn khởi đầu của lịch sử người Việt. Tam Đảo là di sản thiên nhiên nhưng qua một số khảo sát bước đầu cũng chính là di sản văn hoá phi vật thể có tầm quan trọng không nhỏ. Đặc biệt, với việc phát hiện các di vật thời Trần và các giai đoạn lịch sử tiếp sau qua thám sát khảo cổ học, bi ký Hán - Nôm trong những năm qua do Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Viện Khảo cổ học… tiến hành, thì những giả thiết về một Tam Đảo có "trữ lượng" di sản vật thể và phi vật thể đã thành một hiện thực.

Vấn đề giờ đây là làm thế nào để có được một kế hoạch dài hơi tiến hành nghiên cứu cơ bản về quần thể Tam Đảo theo hướng: bảo tồn trong sự biến đổi kinh tế - xã hội, không phải là một di sản đóng băng và khô cứng. Có nghĩa chúng ta vừa tiến hành nghiên cứu nhiều mặt, nhiều bộ môn về Tam Đảo, song cũng làm sống dậy tiềm năng của Tam Đảo với tư cách là quần thể thiên nhiên - văn hoá - tôn giáo, nơi đón nhận mọi tầng lớp nhân dân đến để nghỉ ngơi, thưởng ngoạn, trau dồi kiến thức, song cũng là nơi thoả mãn một phần nhu cầu tâm linh - tôn giáo trong khuôn khổ của pháp luật và quy định của Nhà nước.

Sự kiện Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên vừa được xây dựng cũng là theo một hướng bảo tồn trong sự sống động của di sản văn hoá mà không làm mất đi vẻ đẹp thiên nhiên đồng thời lại có được thêm công trình Phật giáo mới, khang trang, giống như điểm nhấn của toàn quần thể. Có thể đây là một cách kết hợp khả quan cho việc bảo tồn và phát huy giá trị tự thân của di sản trong điều kiện chúng ta còn có những khó khăn nhất định về mặt kinh phí thực hiện.

Tuy nhiên, với những di sản thiên nhiên và văn hoá có bề dày như Tam Đảo, chúng tôi xin nhắc lại, phải cần thận trọng đến mức tối đa và phải có nghiên cứu dài hơi để có đủ cơ sở khoa học cho việc bảo tồn di sản, phát huy di sản trong điều kiện nước ta đang có tốc độ kinh tế phát triển nhanh, nhưng khó khăn cũng còn nhiều, đầu tư của Nhà nước trong lĩnh vực bảo tồn di sản chưa phải đã đáp ứng đủ. Vì vậy, khi kêu gọi đầu tư kinh phí và công sức của các thành phần xã hội, kể cả đầu tư của nước ngoài, chúng ta cần có sự thận trọng lựa chọn và có sự kiểm định và thẩm định nghiêm ngặt của các cơ quan chức năng, sao cho vừa đáp ứng tốt nhu cầu đầu tư, song cũng vừa bảo vệ được di sản trong tính nguyên vẹn, lại vừa có thể đáp ứng được nhu cầu hiện tại của mọi người dân.

Trong một cách nhìn như vậy, chúng tôi tin tưởng hội thảo lần này sẽ là một đóng góp tốt cho phương hướng bảo tồn và phát huy di sản văn hoá truyền thống mà Nhà nước ta đang thực hiện và cổ vũ thực hiện. Chúng tôi có một niềm tin sâu sắc Tam Đảo nói riêng và các di sản văn hoá của cả nước nói chung sẽ có thêm cơ hội và nguồn lực trong phát triển.

 


Các tin đã đưa:
Tháp Bình Sơn
Tây Thiên Đền Hai Bà Trưng
Tìm hiểu văn hoá
Tin tức - sự kiên
Doanh nghiệp
Công nghiệp Doanh nghiệp trẻ
  Trang chủ   Góp ý - Liên hệ   Sơ đồ website   Thư viện ảnh   Ca khúc  
Trang thông tin điện tử Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vĩnh Phúc
Cơ quan chủ quản: Sở văn hóa,Thể thao và Du lịch Vĩnh Phúc
Địa chỉ: Số 2 đường Hai Bà Trưng - phường Đống Đa - TP Vĩnh Yên - tỉnh Vĩnh Phúc
ĐT:0211.3862.505 * Fax:0211.3847.773 * Email: sovhttdl@vinhphuc.gov.vn * Tổng biên tập: Trần Văn Quang
Giấy phép số: 13/GP-TTĐT ngày: 31/01/2013 của Cục Quản lý Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử